Święto Podwyższenia Krzyża Świętego – 14 września 2025
Święto Podwyższenia Krzyża Świętego obchodzone jest zarówno w kościele zachodnim jak i wschodnim. Związane jest z tradycją odnalezienia relikwii krzyża, na którym umarł Jezus Chrystus. Krzyż jest dla chrześcijan największą relikwią. Nabożeństwa ku jego czci sięgają początków chrześcijaństwa.
Przed reformą liturgii wrześniowe święto poświęcone było wspomnieniu podwyższenia Krzyża, zaś 3 maja cały Kościół czcił pamiątkę jego znalezienia. Papież Jan XXIII zniósł święto Krzyża Chrystusowego obchodzone 3 maja jako niepotrzebne powtórzenie, a odnowiony kalendarz rzymski jako święto Podwyższenia Krzyża przyjął dzień 14 września.
W kościołach obrządku wschodniego, w których nadal w użyciu jest kalendarz juliański, święto to obchodzone jest 14 września – ale według kalendarza juliańskiego, co według kalendarza gregoriańskiego przypada 27 września.
XXX
Święto Podwyższenia Krzyża Świętego przypomina nam wielkie znaczenie krzyża jako symbolu chrześcijaństwa i uświadamia, że nie możemy go traktować jedynie jako elementu dekoracji naszego mieszkania, miejsca pracy czy jako jednego z wielu elementów naszego codziennego stroju.
Od I wieku spotykamy krzyże wypisywane, rysowane czy ryte graficznie i to w najróżnorodniejszych formach i symbolice, której postacią naczelną jest Jezus Chrystus. Kościół zawsze w Krzyżu Pana Jezusa widział ołtarz, na którym Syn Boży dokonał zbawienia świata. Dlatego każda jego cząstka, tak obficie zroszona Jego Najświętszą Krwią, doznawała zawsze szczególnej czci. Nie chodzi nam w tym wypadku o autentyczność poszczególnych relikwii, ale o fakt, że przypominają one Krzyż Chrystusa i wielkie dzieło, jakie się na nim dokonało dla dobra rodzaju ludzkiego.
Od śmierci Pana Jezusa na Golgocie Krzyż stał się symbolem najwyższej miłości i ofiary. Dlatego umieszcza go Kościół: na szczytach swoich świątyń i kaplic, w domach wiernych, na drogach i rozdrożach, na liturgicznych szatach, na piersi swoich wyznawców. Krzyżami zasługi dekoruje się bohaterów po dziś dzień i to we wszystkich krajach o tradycji chrześcijańskiej. Światowy związek Czerwonego Krzyża ma również w swoim znaku symbol krzyża.
Krzyż stał się także symbolem cierpienia i pokuty. Sam Jezus Chrystus wskazuje nam również tę symbolikę krzyża, kiedy mówi: Jeśli kto chce pójść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje (Mt 16,24). Byłoby dziwne, gdyby Chrystus tak wielkie cierpienia poniósł za grzeszników, a ci za własne grzechy nie chcieliby pokutować.
Krzyż Chrystusa i dokonane na nim zbawienie świata chrześcijanie uplastyczniali także znakiem krzyża. Początkowo czyniono krzyż nad przedmiotami, kreśląc go dłonią. Miał on być wyznaniem wiary, chronić od nieszczęść, sprowadzać Boże błogosławieństwo. Zwyczaj ten sięga również pierwszych wieków chrześcijaństwa. Był on nadto traktowany jako credo katolickie, streszczenie najważniejszych prawd wiary. Słowami podkreślano wiarę w Boga w Trójcy Świętej jedynego, a ruchem ręki podkreślano nasze zbawienie przez Chrystusową mękę i śmierć.
O znaku krzyża świętego pisze już Tertulian (U ok. 240): Czoło znaczymy znakiem krzyża. Św. Hieronim (U ok. 420) w liście do Eustochii: Przy każdym akcie ręka czyni znak krzyża. Z tego wynika, że tym znakiem pierwsi chrześcijanie posługiwali się bardzo często. Kościół święty zachował ten zwyczaj, kiedy w liturgii tak często błogosławi swoich wiernych.
Na czele czcicieli Krzyża stoi św. Paweł Apostoł. Oto jego kilka myśli:
Co do mnie, nie daj, Boże, bym się miał chlubić z czego innego, jak tylko z Krzyża Pana naszego Jezusa Chrystusa, dzięki któremu świat stał się dla mnie ukrzyżowany, a ja dla świata (Ga 6,14). Razem z Chrystusem zostałem przybity do krzyża (Ga 2,19). Postanowiłem bowiem, będąc wśród was, nie znać niczego więcej, jak tylko Jezusa Chrystusa i to ukrzyżowanego (1 Kor 2,2).
Szczególnym nabożeństwem do św. Krzyża wyróżniała się św. Helena, matka cesarza rzymskiego Konstantyna. To jej tradycja przypisuje odnalezienie Krzyża św. w 326 r.
Jedna z legend głosi, że robotnicy, pracujący z rozkazu św. Heleny, odnaleźli skrzynię z dużą ilością krzyży. Jednak nie były to całe krzyże, lecz belki, które skazańcy nieśli przez miasto. Przypuszczano, że wśród nich była belka krzyża Jezusa Chrystusa. Koło Golgoty zrobił się szum. Przybył nawet biskup Jerozolimy. Nikt jednak nie wiedział, który to krzyż naszego Zbawiciela. Jednak ów problem rozwikłała pewna bardzo chora kobieta. Po kolei dotykała wszystkie krzyże. Po dotknięciu jednego z nich ozdrowiała. To był krzyż Chrystusa.
W związku z tym wydarzeniem pobudowano w Jerozolimie na Golgocie dwie bazyliki: Męczenników (Martyrium) i Zmartwychwstania (Anastasis). Bazylika Męczenników nazywana była także Bazyliką Krzyża. W 335 r. dokonano konsekracji obu kościołów oraz wystawiono do publicznej adoracji odnaleziony krzyż Chrystusa. Miało to miejsce również w dniu 14 września.
Od tamtej pory relikwie Krzyża były uroczyście czczone przez wiernych przybywających z całego świata chrześcijańskiego. Okres ten zakończyło zdobycie Jerozolimy 20 maja 614 r. przez króla perskiego Chosroesa II. Persowie zburzyli wówczas wszystkie kościoły, także i kościół Bożego Grobu, a wiedząc, jak wielkiej czci doznaje Krzyż Pana Jezusa, zabrali go ze sobą. Cały świat modlił się o odzyskanie Krzyża Świętego.
W 628 r. cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał Persów i Krzyż uroczyście wrócił do rąk chrześcijan. Na tę pamiątkę ustanowiono święto Podwyższenia Krzyża Świętego.
Cesarz sam wniósł go uroczyście do Jerozolimy, wchodząc do miasta przez Bramę Złotą. Jak mówi legenda, cesarz niosąc Krzyż ubrany był w drogocenne szaty i nie mógł udźwignąć Krzyża, aby wejść do miasta.
Dopiero kiedy za poradą biskupa Jerozolimy Zachariasza zdjął bogaty strój, idąc boso wniósł Krzyż aż do odbudowywanej po zniszczeniu bazyliki.
XXX
Największą część drzewa Krzyża świętego posiada obecnie kościół Św. Guduli w Brukseli. Bazylika Św. Piotra w Rzymie przechowuje część relikwii, którą cesarze bizantyjscy nosili na piersi w czasie galowych uroczystości. W skarbcu katedry paryskiej jest cząstka Krzyża świętego, podarowana przez polską królową Annę Gonzagę, którą miała otrzymać od króla Jana Kazimierza. Największą część Krzyża świętego w Polsce posiadał kościół dominikanów w Lublinie. Została ona świętokradczo zrabowana w 1991 r. przez nieznanych sprawców.
Stosunkowo dużą część Krzyża świętego posiada kościół Św. Krzyża na Łysej Górze pod Kielcami. Miał ją podarować benedyktynom św. Emeryk (U1031), syn św. Stefana, króla Węgier (U1038). Od tej relikwii i klasztoru pochodzi nazwa „Góry Świętokrzyskie”.
Wreszcie dość znaczna relikwia Krzyża świętego znajduje się w Bazylice Krzyża Świętego w Rzymie.
Ku czci św. Krzyża wzniesiono mnóstwo kościołów. W Polsce jest ich ponad 100. Pod wezwaniem Św. Krzyża powstały osiedla, a nawet miasta w różnych krajach. Istnieje również kilka rodzin zakonnych – męskich i żeńskich – pod nazwą św. Krzyża. Wśród nich najliczniejsze – to Zgromadzenie Św. Krzyża, założone w 1837 r., zatwierdzone przez Rzym w 1855 roku, a liczące dzisiaj 2.638 członków i 299 domów (1975).
Oprac: KAZIMIERZ SADOWSKI
na podstawie www.brewiarz.katolik.pl i wiara.pl