Matka Boska Armii Krajowej

Matka Boska Armii Krajowej

Obraz namalowała  ppor. Irena Pokrzywnicka 

Obraz „Matka Boska Armii Krajowej” został namalowany podczas Powstania Warszawskiego na pewno po 15 sierpnia 1944 r. przez Irenę Pokrzywnicką. Była ona przedwojenną malarką, graficzką i ilustratorką m.in. książek Kornela Makuszyńskiego.

15 sierpnia w Święto Matki Boskiej Królowej Polski ks. Apolinary Leśniewski „Maroń”, kapelan Armii Krajowej Okręgu Warszawa-Śródmieście wygłosił płomienną homilię. Powiedział w niej m.in. że brakuje w powstaniu takiego symbolu, takiej „Matki Boskiej Powstańczej”.

Pod wpływem tego kazania Pokrzywnicka narysowała obraz w technice tzw. suchego pastelu na papierze. Powstało dość duże dzieło przedstawiające Matkę Boską Częstochowską z Dzieciątkiem na ręku, okrywającą płaszczem żołnierza AK, którego możemy także rozpoznać po biało-czerwonej opasce na ramieniu. W tle widzimy płonącą Warszawę i m.in. wieże kościelne.

Podczas tworzenia obrazu jej pracownia została zbombardowana, Pokrzywnicka została ranna, ale sam obraz przetrwał, został przekazany uroczyście kapelanowi Leśniewskiemu i stał się elementem ołtarza polowego. Pierwotnie stał on w kinie Polonia przy ul. Marszałkowskiej, później ołtarz został utworzony w byłej restauracji Saturn. I właściwie przez cały okres powstania aż do 5 października przed tym ołtarzem odbywały się msze i nabożeństwa odprawiane głównie przez ks. Leśniewskiego.

Pani Pokrzywnicka wykonała niewielkie kopie fotograficzne obrazu. Są informacje, że udało się ich zrobić nawet kilka tysięcy, były rozdawane powstańcom i cywilom. Z tyłu obrazka znalazła się też modlitwa, którą ułożył ówczesny nuncjusz papieski skierowana do Matki Boskiej.

Po powstaniu pani Pokrzywnicka trafiła do obozu, natomiast obraz ukrył w swoim mieszkaniu przy ul. Jaworzyńskiej ks. Leśniewski. I kiedy wrócił w 1945 r. okazało się, że obraz przetrwał. Ks. Leśniewski został później proboszczem w Sieradzu, zabrał tam obraz ze sobą i ukrywał przez 17 lat.

W 1962 r. by zabezpieczyć dzieło przekazał je prymasowi Stefanowi Wyszyńskiemu, którego znał jeszcze z czasów powstania. Obraz był później przechowywany w Pałacu Biskupim przy ul. Miodowej. W 2008 r. przekazał go jako depozyt do Muzeum Powstania Warszawskiego arcybiskup Kazimierz Nycz.  

  * * *

Ks. Apolinary Leśniewski i Irena Pokrzywnicka-Borowska zostali uhonorowani pośmiertnie przez prezydenta Andrzej Dudę odznaczeniami za zasługi w pielęgnowaniu pamięci o najnowszej historii Polski i za szczególne zaangażowanie w dzieło tworzenia Muzeum Powstania Warszawskiego w lipcu 2016 r.