230. rocznica Konstytucji 3 Maja


Jan Matejko – Konstytucja 3 Maja

Witaj majowa jutrzenko!

Mija właśnie 230 lat od ustanowienia pierwszej w Europie i drugiej na świecie Konstytucji. Uchwalona została 3 maja 1791 roku podczas obrad Sejmu Czteroletniego. Gruntownie zmieniła system ustrojowy Rzeczypospolitej. Biorąc pod uwagę, że Rosja od 1768 roku była gwarantem niezmienności ustroju Rzeczypospolitej Obojga Narodów, sprzeciwiła się zarówno obradom Sejmu, jak i przyjęciu Konstytucji. W związku z obawą przed ingerencją Moskwy, zwolennicy reform przyspieszyli obrady. Wykorzystali nieobecność głównych oponentów i stronników carycy Katarzyny II, którzy nie przybyli na sejm, pozostając jeszcze na przerwie wielkanocnej.

Konstytucja została przyjęta przytłaczającą większością głosów, co owacyjnie przyjął zebrany tłum mieszczan. Konstytucja 3 Maja wprowadzała monteskiuszowski podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Ograniczała rozbuchane przywileje prawne i polityczne szlachty. W myśl ustawy mieszczanie zostali objęci prawami publicznymi, a szlachta nieposiadająca ziemi (tzw. Gołota) pozbawiona została praw politycznych. Ponadto wprowadzono dziedziczność tronu w ramach dynastii Wettynów, zakazano zawiązywania konfederacji, zniesiono liberum veto, ograniczając zarazem znaczenie sejmików ziemskich. Na mocy tej konstytucji nałożono podatki na przedstawicieli szlachty i duchowieństwa. Katolicyzm został uznany za religię panującą, ale równocześnie gwarantowano swobodę wyznania.

Konstytucja obowiązywała przez rok. Jej dorobek został zniweczony przez Rosję, która wspólnie z członkami konfederacji targowickiej wystąpiła w obronie dawnego, niewydolnego ustroju Rzeczypospolitej. Obchody święta upamiętniającego ustanowienie Konstytucji 3 Maja zostały zakazane przez władze państw zaborczych. Święto to zostało przywrócone w II Rzeczypospolitej.

Zarówno hitlerowscy okupanci podczas II wojny światowej, jak i później poplecznicy ZSRR zdelegalizowali to święto i czynnie walczyli z osobami, które chciały upamiętnić dzieło uzdrowienia ustroju Rzeczypospolitej podjęte na Sejmie Czteroletnim. W 1990 roku święto to zostało przywrócone. Obecnie jest jednym z najważniejszych i uroczyście obchodzonych świąt państwowych.

Trzeba przypomnieć, że w dwa dni po uchwaleniu Konstytucji 3 Maja, w dniu 5 maja 1791 roku, Sejm podjął uchwałę o wzniesieniu Świątyni Bożej Opatrzności, jako votum wdzięczności za „wydobycie Polski spod przemocy obcej, przywrócenie Rządu”. Król Stanisław August Poniatowski wybrał lokalizację Świątyni – skarpę Łazienkowską. Położenie kamienia węgielnego pod budowę świątyni 3 maja 1972 roku stało się niemal wydarzeniem narodowym. Fragmenty fundamentu Świątyni Bożej Opatrzności z 1792 roku przetrwały – możemy je oglądać na terenie Ogrodu Botanicznego koło Łazienek w Warszawie. Z inicjatywy Ks. Prymasa Józefa Glempa w dniu 23 października 1998 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podjął Uchwałę w sprawie budowy w Warszawie Świątyni Opatrzności Bożej. Kontynuatorem tego dzieła jest kard. Kazimierz Nycz Metropolita Warszawski. Świątynia została wzniesiona przy ul. Ks. Prymasa Augusta Hlonda, jest udostępniona przez odprawianie Mszy św. i nabożeństw mieszkańcom Warszawy i pielgrzymom.

EO

Prezydenci Polski, Litwy, Estonii, Łotwy i Ukrainy podczas uroczystości na Placu Zamkowym 3 maja 2021 r.